Thủy sản chịu sức ép lớn do nguồn nguyên liệu

Diện tích nuôi trồng thủy sản ngày một thu hẹp và nguồn lợi thủy sản ven bờ cạn kiệt, đội tàu khai thác xa bờ chưa phát huy được hiệu quả, lượng tôm nuôi không đủ cho chế biến đáp ứng các đơn hàng xuất khẩu… khiến các doanh nghiệp chế biến và xuất khẩu thủy sản thiếu nguyên liệu trầm trọng. Đã có nhiều giải pháp khắc phục như nhập khẩu nguyên liệu (gồm tôm, cá, nhuyễn thể chân đầu…) để gia công, hay doanh nghiệp tự quy hoạch vùng nuôi trồng để phát triển nguồn nguyên liệu chế biến hàng xuất khẩu nhưng tới nay ngành thủy sản vẫn chưa có một phương án cho sự phát triển lâu dài bền vững.

Theo thông tin từ phía Hiệp hội Chế biến và xuất khẩu thủy sản Việt Nam (Vasep), hện nay hầu hết các doanh nghiệp chế biến xuất khẩu thủy sản tại đồng bằng sông Cửu Long đang hoạt động chưa hết công suất vì thiếu nguyên liệu trầm trọng, trong đó chủ yếu tập trung vào nguồn nguyên liệu chủ lực như tôm, cá tra... Tình trạng này có thể kéo dài hết năm 2010 vì giá nguyên liệu thủy sản tăng cao trong thời gian gần đây khiến các hộ nuôi đẩy mạnh thu hoạch, không dự trữ nhiều. Thêm vào đó trong thời gian qua, giá cả nguyên liệu thủy sản biến động bất thường, nhiều hộ dân bị thua lỗ nặng nên đã chuyển từ nuôi trồng thủy sản sang trồng cây ăn quả, trồng màu ổn định hơn khiến diện tích nuôi thủy sản của nhiều địa phương đang có xu hướng thu hẹp lại. Điều này đã khiến cho nhiều doanh nghiệp xuất khẩu thủy sản rơi vào tình trạng khó hoàn thành chỉ tiêu kế hoạch đã đề ra trong năm.

Ông Trịnh Thế Hiệp- Tổng giám đốc Công ty cổ phần dịch vụ và XNK Hạ Long (HaLong Simexco)- cho biết: So với cùng kỳ năm 2009, giá nguyên liệu hải sản đã tăng 20% nên dù chấp nhận ở mức giá này hoặc cao hơn doanh nghiệp cũng khó đủ nguyên liệu chế biến do nguồn hải sản càng ngày càng khan hiếm. Hiện tại, công ty nhận được nhiều đơn đặt hàng từ Nhật Bản, nhưng điều khó khăn nhất mà HaLong Simexco đang gặp phải là trình trạng thiếu lao động, thiếu nguyên liệu và cắt điện luân phiên.

Ông Lê Hoàng Vinh- Giám đốc công ty TNHH thương mại- dịch vụ- du lịch Vinh Sang- cũng khẳng định: Tình trạng bất ổn định về nguồn nguyên liệu thủy sản đang gây cản trở lớn đối với việc xuất khẩu hàng của công ty. Bên cạnh đó, tỷ giá đồng USD tăng cũng khiến doanh nghiệp đã khó khăn càng khó khăn hơn, trong khi giá nhập khẩu nguyên liệu thủy sản thường cao hơn 15- 20% so với giá mua nguyên liệu trong nước. Mặc dù thời gian gần đây mặt hàng thủy sản của công ty không xuất qua EU nên không bị ảnh hưởng về giá ngoại tệ nhưng do nguồn nguyên liệu không đủ nên các đơn hàng đã được đối tác đặt vẫn khó hoàn thành. Ông Vinh còn lo ngại tình trạng thiếu nguyên liệu kéo dài đến hết năm sẽ ảnh hưởng không nhỏ tới doanh số của công ty.

Xuất khẩu gỗ gặp khó

Không riêng gì ngành thủy sản, ngành chế biến gỗ xuất khẩu cũng đang ở tình trạng tương tự. Ông Trần Quốc Mạnh, Phó chủ tịch Hội Mỹ nghệ và Chế biến gỗ TP.HCM (Hawa), cho biết: Mặc dù xuất khẩu gỗ trong 6 tháng qua tăng trưởng 32% so với cùng kỳ 2009 và những tháng cuối năm vẫn có nhiều triển vọng do phía doanh nghiệp có nhiều đơn hàng hợp tác lâu dài với đối tác. Tuy nhiên các doanh nghiệp gỗ vẫn đang gặp phải những khó khăn về giá nguyên liệu tăng cao, bất ổn kinh tế của thị trường châu Âu hay rào cản của đạo luật Lacey (Mỹ), FLEGT (EU)... chưa kể phải cạnh tranh với Trung Quốc, Indonesia trong việc mua nguyên liệu dự trữ cho mùa sản xuất cuối năm.

Thêm nữa, giá gỗ nguyên liệu nhập khẩu cũng tăng mạnh, nguồn cung khan hiếm. Số liệu từ Trung tâm thông tin thương mại (Bộ Công Thương) cho thấy, so với đầu năm 2010, giá gỗ nhập từ các thị trường chính như Mỹ, New Zealand tăng 15-35% (tùy loại). Trong đó tăng mạnh nhất là các loại gỗ thông, sồi. Hiện gỗ phôi, ván có chiều dày dưới 30mm, giá trên 4,4- 4,8 triệu đồng/m3- trước đây chỉ 3,2- 3,5 triệu/m3... Gỗ cao su, tràm bông vàng từ 3,2-3,5 triệu/m3 nay cũng lên mức gần 4 triệu/m3. Đây là trở ngại lớn của ngành gỗ, bởi hiện khoảng 70% nguyên liệu sản xuất gỗ của Việt Nam phải nhập khẩu.

Trước mắt, để đối phó vấn đề giá nguyên liệu trong nước, mới đây Hiệp hội Gỗ và lâm sản Việt Nam cùng Hội Mỹ nghệ và chế biến gỗ TP.HCM có công văn đề nghị Bộ Công Thương có những biện pháp nhằm ngăn chặn tình trạng xuất khẩu ồ ạt gỗ rừng trồng dạng sơ chế (chủ yếu là gỗ keo, cao su, tràm bông vàng) sang Trung Quốc. Tuy nhiên đến nay tình hình vẫn chưa được cải thiện mấy.

Ông Nguyễn Thành Long- Giám đốc công ty TNHH thương mại- dịch vụ Long Tuấn Kiệt cho biết: Nếu như năm trước kim ngạch xuất khẩu của công ty mỗi năm đạt khoảng 700- 800 triệu USD thì từ đầu năm tới nay do nguồn nguyên liệu gặp khó khăn do tỷ giá USD bất ổn. Dù đã qua được giai đoạn khó khăn nhất của cuộc khủng hoảng tài chính nhưng hiện tại phải đối mặt với bài toán thiếu nguyên liệu. Tuy nhiên, dù khó khăn nhưng nhiều doanh nghiệp trong ngành vẫn lạc quan vì đơn hàng xuất khẩu đã ký với các đối tác từ nay đến cuối năm vẫn khá dồi dào.